Ehli Haklar   18-05-2008, 09:27 AM

Ehli Haklar (Ehli Hak; gerçek insan, doğruya inananlar) toplumsal, inançsal ve kültürel yapısı nedeniyle kapalı bir özellik taşır. Batıni birçok topluluk gibi onların bu ‘sır’ koruma özellikleri tanımlanmaları konusunda sorun olmuştur. Anadolu da Alevilerin yaşadığı sorunlar neredeyse benzer biçimde Ehli Haklarda da yaşanıyor. Eski İran dinleri Zerdüştlük, Manicilik ile Yahudilik, Hıristiyanlık, İslamiyet ve Asyalı inanç ve dinlerden etkilenmiş ve karışmış bir inanç olarak tanımlanmıştır.

Alevilerden farklı bir topluluk olduğu yönünde yapılan çalışmalar olmasına karşın, Ehli Haklar Alevidir. Son dönemlerde yaşadıkları bölgelerde araştırma yapanlar ve Alevilikle karşılaştıranlar onların da Alevi olduklarını dile getirmektedirler. Ayrıca onlar da diğer iç adlandırmalardan daha çok, artık kendilerini Alevi olarak ifade etmektedirler.

Aleviliğin senkretik yapısı Ehli Haklar açısından da tartışmalıdır. Bu niteliğin Kalenderilikten alındığı belirtilerek, Kalenderiliğin mistik bir kolu sayılmaya çalışılmıştır. Ehli Haklar; Ali İlahi, Yarsanilik, Tayıfasanlık, Kakailik (Irak’ta) gibi adlarla anılmaktadır yayıldığı coğrafyalarda. Bazı bölgelerde Şeytanperest veya Davudi olarak da tadlandırılmışlardır. Ehli Haklar farklı bir din veya inanç, İslami bir cemaat, mezhep, kol veya yol olmaya kadar çok çeşitli biçimde görülmüşlerdir. Türkiye’de Alevilik için yaşanan karmaşa onlar için de açık bir biçimde öne çıkmıştır. Bu nedenle ayrı bir dinden, İslami bir yol ya da İslam’ın bir koluna kadar uzanan geniş bir yelpazede değerlendirilmişlerdir. Ehli Hak inancının kurucusu olarak Sultan Şahak (tahmini ölüm tarihi 1506) Babai Savaşı’nın önderi Baba İshak olarak gösterilmiştir. Baba İshak’ın Sultan Şahak donunda geldiğine inanılmıştır.

Kuşçuoğlu’nun Kelamları’nı yayımlayan İranlı araştırmacı M. H. Sıddık ise Ehli Hak’ı şöyle tanımlamaktadır: “Ehli Hak ismini, irfan takipçisi büyük dağınık derviş guruplarına vermişlerdir ve bunlar sufi değildirler. Vusule inanan sufilerin tersine süluka inanmışlardır.”

Ehli Hak inancında tanrının kendisini göstermesi yedi beden içinde gerçekleşir. Alevi terminolojisine göre söylersek ‘don’ değiştirir. İlk önceleri bir ‘inci’ içinde gizli olan Khawandigar (Havendigar) yani yaratıcı (dünyanın yaratıcısı) uluhiyet cevheri, ikinci aşamada yerini Ali’ye bırakır. Her tecelli zinciri bir büyük melekle, bedenle başlar; Cebrail ile başlayan bu zincir Mikail, İsrafil, Azrail, Rezbar, Abdal Beg ve Han Abdal olarak sıralanır. Bu zincire katılanlar zaman zaman yer değiştirir ve zincire Hacı Bektaş, Kaygusuz Abdal, Kalenderi Şeyhi Baba Tahir-i Üryan, Balım Sultan gibi kişilikler de katılır. Bu yeralmayı Aleviliğin Anadolu bölgelerinde yedi ulu ozana ve devamına farklı Batıni inançlardan, süreklerden bilge ve ozanların, inanç önderi ve felsefi düşün yaratıcılarının katılması ile aynı özellikler taşımaktadır. (Nesimi ve Fuzili gibi)

Sınırların Değiştiremediği Kültür

Alevilik ile Ehli Hak öğretisi Dört Kapı Kırk Makam, ruhun ölmezliği ve geri dönüşü tasarımı, 12 İmam; 12 Hanedan, 12 Ocak, Musahiplik; Şhart-ı İkrar, Kırklar Meclisi; Kırk Güç (Cihiltan), 72 millet tasarımı; yetmişikiler Grubu, Cem; Cıwat, Meclis, Cem’e kadın erkek katılımı (şu anda dinsel baskılar nedeniyle uygulanamamaktadır), Derviş, Pir, Mürşit makamları, Zikr; Dhikr ve Zakir, Derviş ve Dedelerin elle kazan karıştırması, ateşte yürümesi, ateşi tutması, bıyık kesmeme, tek bir kutsal kitabın veya kutsal belirgin bir kitabın (Kuran, İncil vb.) bulunmaması gibi birbirine paralel ve belirleyici ortak özellikler taşımaktadır. Hacı Bektaş Veli ve Sultan Şahak kurgusu, Sultan Şahak ile Baba İshak ilişkisi ortak ritüel ve tarih birikiminin aynı yapılanmada olduğunu göstermektedir.

Hacı Bektaş Veli’nin Alevilere düsturu olan Hac ilkesi İran’da da şu biçimde öne çıkmıştır;

Bir kişi ki ceme vara öz huyunu değişmeye / Min kere Kabeye varmış olsa da tavafı yoh (Kuşçuoğlu)

Cem’de tanbur (bağlama), def ve kemançe eşliğinde nefesler ve duvazlar okunur.

To:  Amnesty International

Pleas help save an innocent life
Iranian occupying forces in South Azerbaijan are intensifying their pressure on non-Persian and non-Shi'a peoples. In the country of so called Iran, any person identifying himself or herself as belonging to any other ethnic group other than Persian, or any belief or religion other than Shi’a-Muslim, would automatically put that person in a position of second or third grade citizenship. Since the basic doctrine of Persian Chauvinism is on Persianism and Shi'ism, others have no choice other than conform or be pushed to the sidelines of Iranian power centers.
On February 28, 2009 Mr. Mehdi Qasimzadeh 27, member of "Ahli Haq" religious sect of Islam, and a South Azerbaijani Turk by ethnicity was executed by Iranian Terrorist regime. He was one of many who were arrested, when Iranian Revolutionary Guards (recognized by US and EU as terrorist group) attacked his village, Uch Tepe, 5 years ago. In that attack Iranian Revolutionary Guards killed 6 villagers, wounding many, and arresting tens of people. They took the captives to Urmiye prison, and after torturing them, some were released, but 5 people were prosecuted and sentenced to be executed by hanging. They are Sehend ali Mohammadi, Bakhsh ali Mohammadi, Ibadullah Qasemzadeh, Yunis Aghayan, and Mehdi Qasemzadeh. After many appeals, the sentences of three of them were reduced to thirteen years in prison in a remote exile prison of Yazd, but Yunis Aghayan and Mehdi Qasemzadeh stayed in the death raw. Mehdi qasemzadeh is murdered by Iranian terrorists on Feb. 28 of this year. Now, Yunis Aghayan is waiting for execution by hanging in the public.
We, condemn any kind of death sentence. We are asking all governments, political parties, members of parliaments, and all individuals who defend human rights and freedom of belief to condemn these barbaric acts of Iranian terrorist regime. We are asking you to send your protests to Iranian authorities. May be we can stop the murder of an innocent person Yunis Aghayan.

Sincerely,

BU LİNKE TIKLAYARAK İZMA VERİN

The Undersigned

View Current Signatures

http://www.ahle-haqq.com/intro.html