Nevruz - Newroz

21 Mart, Nevruz ya da Newroz Orta Asaya’dan Ortadoğu’ya kadar bir çok halkın, yeni yıl/gün, baharın gelişi, karanlıktan kurtuluşun, aydınlık günlerin, yeni bir doğuşun, barış dostluk dayanışma sevgi ve tüm güzelliklerin sembolü, olarak kutladığı, tarihi insanlığın yaradılışına kadar zara, çok önemli bir “GÜN”dür !.
 

İnsanlık kendi tarihinde her zaman doğa ile ilişkilerini özel ve önemli kılmış, bu ilişkiye törensel bir şekilde yaklaşmış ve onu kutsamıştır. İyiye , güzele ve yeniye dair ne varsa onu en sevdikleri ile özdeşleştirmiştir. Kış aylarının durağan ve kasvetli havasından kurtulma, üretime geçebilecek, toprağı işleyebilecek, hareketsizlikten harekete dolayısı ile bereketin başlangıcı bir gündür Sultan-ı Nevruz.

Alevilerce Nevruz yeni yıl ve baharın başlangıcı ile beraber inançsal boyutta: Evrenin, Dünya’nın ve Ademin yaratılısının nurunu (Alevini) sembolize edilen Hz. Ali’nin hem doğum günü, hem de Hz. Fatima ile evlendiği, yaradılışın sevgi ve mutluluğun Alevlendiği bir gün olarak kutlar. Anadolu Alevi-Bektaşileri her Nevruz da, birbirlerini ziyaret edip barış dostluk sevgiyi mutluluğu paylaşırlar, akşamda “Nevruz cemi” yaparlar. Bahar çiçekleri ile süslenmiş, mumlarla aydınlatılmış cemevine canlar en temiz ve güzel elbiselerini giyerek gelirler. Günün anlamı, Sultan-ı Nevruz ve Hz. Ali hakkında muhabbet edilir. Gülbanklar, deyişler okunur, semahlar dönülür, canlar getirdikleri lokmaları paylaşır, şerbetler (dem) içilerek Nevruz Cemi yapılır.

Alevi-Bektaşiler Pirimiz Hacı Bektaş Veli’nin dediği gibi 72 millete bir gözle bakarlar ve insana değer verirler. Alevi-Bektaşi Cem’lerinde halkların kardeşliğine vurgu yapılır ve Nevruz’u bayram olarak kabul eden her halkın gerekçelerine saygı ile bakmak gerektiği konusunda toplum aydınlatılır.

Bir çok kültürde yeni yıl ve baharın başlangıcı olarak kutlanan Nevruzu, Kürt halkı aynı zamanda, Demirci Kawa’nın Zalim kral Dehhakk’a karşı başlattığı savaşı kazanmasının bayramı olarak kutlar.

Türkiye ve Türki devletlerde, ise nevroz yeni yıl ve baharın başlangıcı ile beraber Ergenekon’dan çıkış günü olarak kutlanmakta. Herkes için bayram olarak kutlanması gereken bu günü, Türkiye’de egemen güçlerin, düne kadar kutlamadıkları Nevruzu bugün milliyetçi bir anlayışla sadece Türklerin Ergenekon’dan çıkış günü “Türk Bayramı” olarak dayatması, ve Kürt halkının Newroz kutlamaları ülkede gerginlik aracı olarak görülmemesi, anlaşılır ve doğru bir yaklaşım değildir.

Bugün her türden aşırı milliyetçi bakış açısın yerine, insanlık değerlerini ve hoş görüyü öne çıkarmak, halkların kardeşliği ve barış ve dayanışmayı yükseltmek, ülkemizde yaşanan kimliksizleştirme, kişiliksizleştirme, Tek kimliği, tek ırkı, tek kültürü, tek inancı dayatan ve kaynağını Faşizmden alan anlayışlara karşı durmak her zamandan daha önemlidir.

Ülkemiz bugün her zamankinden daha fazla demokrasi, özgürlük ve hoşgörüye muhtaçtır, mecburdur. Nevroz-Nevruz halkların kardeşliği barış ve özgürlüklere varacağımız bir bayram olsun. Bu günü bayram kabul eden herkesin bayramı kutlu olsun.

DABF

Nevruz Sultan

Sultan Nevrûz günü cemdir erenler,
Gönüller şad oldu ehl-i imanın,
Cemâl yâri görüp doğru bilenler,
Himeti erince Nevrûz Sultan’ın.

Cümle eşya bugün destur aldılar,
Aşk ile didâra karşı yandılar,
Erenler ceminde bâde sundular,
Himmeti erince Nevrûz Sultan’ın.

Erenler dergâhı rûşen bu günde,
Doldurmuş bâdeyi, sunar elinde,
Susuz olan kanar kendi gönlünde,
Himmeti erince Nevrûz Sultan’ın.

Sultan Nevrûz günü canlar uyanır,
Hal ehli olanlar nura boyanır,
Muhib olan bugün ceme dolanır,
Himmeti erince Nevrûz Sultan’ın.

Pîr himmet eyledi bugün kuluna,
Cümle muhib bugün cemde buluna,
Cümle eşya konar kudret balına,
Himmeti erince Nevrûz Sultan’ın.

Aşık olan canlar bugün gelürler,,
Sultan Nevrûz günü birlik olurlar
Hallâk-ı cihandan ziya olurlar,
Himmeti erince Nevrûz Sultan’ın.

Pîr Sultan’ın eydür, erenler cemde,
Akar çeşmim yaşı her dem bu demde,
Muhabbet ateşi yanar sinemde,
Himmeti erince Nevrûz Sultan’ın

21 MART  NEWROZ-NEVRUZ

Doğum – Yaşam – Ölüm – Yeniden Doğuş

DOĞA HER ZAMAN İNSANA SADIK KALMIŞ VE 21 MART’ TA CANLANMAYA

BAŞLAMIŞ.

 NEWRUZ SULTAN HOŞGELDİN, TOMURCUĞUN TOPRAĞI DELDİĞİ, SEVİNÇLERİN SEVGİLERİN TOMURCUKLANDIĞI  BAHAR HOŞGELDİN. BEREKETIN SİMGESİ HALKLARA KİNLERİNİ UNUTTURUP SEVGİ YUMAĞINA ÇEVİRMEN DİLEĞİ İLE HOŞGELDİN , HOŞGELDİN ŞAHI MERDAN.

NEWROZ NE NİYETLE KUTLANIRSA KUTLANSIN efsanelere şöyle bir baktığımızda  ZALİMİN ZULMÜNE BAŞ EĞMEMEKTİR.

Newruz  akşamı tutulan dileklere dikkat edin gerçek olabilir.

21 mart  neyin simgesi acaba?  Hangi ırka  ait, hangi dine ait, ne zaman başladı? Her ırk kendine ait bir şeyler buluyor newrozda, herkesin kendine göre bir yorumu var.  Aleviler için newroz ne demek acaba.? Unutulmuş bir gelenekmi ?  Gelin tarihi birlikte gezelim. Bizler için ne demekmiş newruz. Newrozla ilgili yazıları okuyup sizler için hazırladım.

Asyadan – ortadoğuya – ortadoğudan avrupaya yayılarak  varolan Newroz –Newruz her ne  niyetle kutlarsak kutlayalım hepimize ve bütün halklara kutlu olsun. Halkların tarihinde  kurtuluş günleri olarak kutlanmaktadır. 

 

ALEVİLER İÇİN NEVRUZ NEDİR.

0- Dünyanın kuruluşunu bu gün tamamlar

1- Tanrının dünyayı  21-22 mart gece ile gündüzün eşit olduğu Newroz gününde yaratmış.

2- Hz. Adem (AS)sı çamurunu Nevruzda yoğurmuş

3- Hz. Nuh-un gemisini Ağrı dağına indirip  daha sonrada Iğdır ovasına Newrozda ayak bastırmıştır.

4- Hz. Alinin doğum günüdür. Muhammed bu günü kutsal gün olarak ilan eder ve Allahın arslanı Ali doğdu der.

5- Şahı merdan nevruz sultanın .- Hz. Fatıma ile evlendiği gündür.

6- Şahı merdanın gadır humda atandığı gündür

7- Şahı merdanın kırklar meclisini  (Gaip erenleri) toplayıp Hz. Muhammedi ceme misafir olarak kabul ettiği gündür. Nevruz-u Sultan cemi. Bu  nedenle baskılardan ötürü  kırklar cemi yerine kırlar bayramı demişler bir dönem.

8- Şahı merdanın öldüğü gündür.

9- Hacı Bektaş Velinin Anadoluya gelişinin ilk günüdür. Rum erenlerinden Şah – ı – Velayeti karşıladıkları gündür.

10 -  Hz. Hüseyinin  intikamını almak için Muhtar Sakafi önderliğinde gizli bir teşkilat kurulur. İhtilal  işareti olarak mahallelerde ateşler yakılır. 21 Marta denk gelir. Ogün bu gündür ALEVİLERCE ZULME BAŞKALDIRININ İŞARETİ OLARAK ATEŞ YAKILIR.

11. Şah İsmaıl Erzincana gelir ve Öbek/höbek dağının üzerinde koskocaman  yuvarlak bir taş vardır mürşidlerini orada toplar. Hellallık verir. Dargınları barıştırır.  Cem kurar dem içer SEMAH döner .  ( O dönem Yavuz Sultan Selim binlerce aleviyi katliamdan geçirir)

12 -  1826 yılında Yeniçeri Ocağı kaldırılmasından sonra II. Mahmut, Nevruz Bayramını ve Bektaşiliği yasaklamıştır.
 

Newrozu bir bütün olarak ele almak lazım. Dönemin ekonomik, sosyal ve dinsel yapısından söz etmek gerekir.

Bu efsanelerin oluşumu köleci toplumsal yaşam ve dinsel olarakta ZERDÜŞT lük inancı yaygındır. Bu inancın temeli: emek- üretim- helal kazanç teşkil eder. Doğa kutsaldır – İhtiyaç  olduğu kadar tüketim yapılmalıdır ve boş yere hayvanlar öldürülmez – Öldürülürkende rızalık alınır kurban edilecek hayvandan. Kendini savunmanın dışında şiddete son derece karşıdır. Tanrıya koşulsuz teslimiyet söz konusu değildir. İnsanın özgür iradesi ön planda tutulur.

21    mart gece ile gündüzün  eşitllendiği gündür. Evrende herşeyin bir karşıtı vardır. Gece-gündüz  --- iyi  kötü---siyah –beyaz--- karanlık- aydınlık

1- Newroz  YENİ – GÜN anlamına gelir. (Farscada)

2- İlkbahar başlangıcı ve CELALİ takvime göre yılbaşıdır.

3- İranda  güneş takviminin  ilk ayı olan ’’Ferferdin’’ ayının ilk günüdürki  ’’Newruz – ı  Amme adını taşır.  Iki söylenti vardır .

                      a) Tanrı kaınatı ve ınsanı bu günde yaratmış, bütün  yıldızlar bu gün gökyüzünde dönmeye başlar.

b) Padişah CEM ile ilgilidir. Cem bütün dünyayı dolaştıktan sonra  Azerbeycana gelerek tahtını orada kurmuş. Başına mücevherlerden yapılmış bir taç,  elbiseleri rengarenk boncuklarla süslüymüş. Işık vurdukça rengarenk pırıltılar dönermiş. Bu gün başka bir gün yep yeni bir gün demişler. Ona NEWRUZ adını koymuşlar. Ve pehlevice _de IŞIK anlamına gelen ’’ ŞİD’’  kelimesini_ de ekleyerek . Cem adını NEWRUZ CEM- ŞİD’ e çevirmişler.

4- Türklerin demir daği eriterek Ergenokondan çıkış günü efsanesidir.  Tatarlar Moğollara savaş açarlar. Moğollardan herkesi öldürürller yalnızca Kıyan ile işi ve nüküz ile işi kaçıp düşmanlarının onları bulamayacağı bir yere yerleşirler. Adına ergenokon  derler 400 yıl orada kalarak çoğalırlar sığmaz olurlar artık oralara ama çıkış yolunu bulamazlar bir türlü. Demircilercın hepsi bir araya gelerek dağı delerler ve çıkarlar  o gün 21 marttır. Ateşler yakarak tutsak kentten kurtuluş için bayram ederler o gün bu gün.

5-         Türk ve Türkmenlerin ’’Yenigün’’ takvimine göre, Nevruz  Sultanda önce  cem yapıp ertesi gün yaylalara çıkarlarmış. ’yengi gün ’ derler.

6-         Kürt Mitolojisinde DEMİRCİ KAWA efsanesi çok ilginçtir.  Kral Cemşiti devirip yerine zalimler zalimi Kral Dehaq gelir. Efsaneye göre şeytan Kral Dehaq’ı omuzlarından öper. Omuzlarında iki yılan belirir. Kral Dehaq yılanları kestirdikçe yılanlar yeniden çıkar ve insan beyni ile beslenmek istediklerini söylerler, yoksa Kral Dehaq’ın beynini yiyeceklerini söylerler. Bu yüzden Her gün iki gencin beyni yılanlara verilir. Kralın aşçısı olan  Armail ve Karmail gençlere acırlar, sarayın arka kapısından dağa salarlar getirilen gençleri onun yerine koyun beyni verirler Kral Dehaq’ın yılanlarına. 30 yıl sürer bu durum.  Kralın aşçısı olan  Armail ve Karmail ölür. Artık Kral Dehaq yılanları insan beyni yemeye başlar. Demirci Kawanın 12 oğlu vardır. 11 oğlunu Kral Dehaq yılanlarına verilir. Son oğlunu almaya gelince Kral Dehaq’ın adamları tamam der ben ellerimle        oğlumu Kral Dehaq’ a vermek istiyorum der. Demirci Kawa sarayda adıl olan vezir FERIDUNLA anlaşır. Dağdaki gençlere haber salar. Saraya rahatlıkla girer, demir topuzunu Kral Dehaqa indirerek öldürür. Işte o gün takvimler M.Ö. 21 Mart 612`yi göstermektedir. Başa Feridunu getirir halk ve dağlarda, ovalarda ogün bugün ateş yakılarak kutlanır,  yeni bir gün başlamıştır. Zerdüştlükte ateş kutsaldır!

7-   21 Mart 1982 de Diyarbakır zindanlarında (askeri darbenin eseri) Mazlum Doğan 3 kibrit çöpü yakar ve şunları der. Biri halkım için, biri halklar için, biri özgürlük  mücadelesi der ve katledilir. Unutulmaya yüz tutmuş  newroz kutlamaları yakılan bu 3 kibritle tekrar kutlanmaya başlamıştır. O günden sonra yaygınlaşır, ırklar tarihini araştırır vede Newroza Orta asya, Orta doğu, türkler, kürtler, aleviler, sünniler  herkes sahib çıkmaya başlar.  Herkesin kurtuluş hikayesi o güne rastlar. Gariptir ama gerçektir  Günümüzde artık Çağdaş Kawanın yaktığı ateşle herkes çeşitli nedenlerle  newroz kutlaması yapar ve özünü arar.

Alevi  ozanlar:

-         Şah İsmail Hatayi- fuzuli – Azeri -  ve daha yüzlerce ozan New (v)roz dan bahseder.  Nevruz çiçeğine çiğdemde derler.

-          

-          

-          ( Bizim yörede  çiğdem toplanır dikenli bir çalıya takılır gençler çocuklar  kapı kapı dolaşır    Çiğdem çiğdem çiçeği Alaca bulaca saçağı, biz isteriz yağ bulgur saçağı, bulgur verenin   oğlu olsun, vermiyenin kızı ölsün ( Kızların ne suşu varsa)


Bektaşilerde Nevruz Erkanı:

Nevruz bayramı erkanı sabahtan başlar. Gün ağarırken taze su ile yıkanılır. Boy abdesti alınır. Toplu olarak sabah yemeği yenecekse, önce Dede bir dua okur ve herkese süt ikram edilir ve kahvaltı yapılır. Daha sonra dargınlar barıştırılır. Hasta ve yoksullar ziyaret edilir, gönülleri alınır. Yeni ölmüşlerin evlerine taziyeye gidilir. Türbe ve mezarlıklar ziyaret edilir. Nevruz şenliklerinin yapılacağı ev ve kır yerleri önceden saptandığı için, bu yerlerde tüm hazırlıklar tamamlanır. Yaşlılar için ayrı bir mekanda, gençler için ayrı bir alanda muhabbet sofraları kurulur. Gençler kırlarda şenlikler yaparlar, halaylar çekerler, ateş üstünden atlayarak dilekler tutarlar. Genç kızlar ve oğlanlar karşılıklı mani söylerler...

Nevruz Bayramı akşamı “Meydan” açılır. Taliplere “Nasip” verilir. Cem evinde canlar, sofular, bacılar toplandıktan sonra , getirilen “lokmalar” için Dede şu tercemanı okur;

“Bismi Şah, Allah allah...!
Lokmalar kabul ola.
İsteginiz, dileginiz Hak-ı Muhammed-Ali vere,
Durduğunuz Dar-ı divandan hayır-ihsan göresiniz..!
Makbu-u Şah, Kabul-i dergah ola..!
Gerçeğin demine Hü...!”


Gerçege Hu.!.. der ve daha sonra hizmet sahipleri öbek-öbek sofralar kurar, Dede’in başlama duasından sonra hep birlikte lokmalar yenir. Nevruz helvası yenir. Gelmeyen hastaların evlerine lokmalar gönderilir. Yemekler yendikten sonra Dede, yemek bitim duasını okur. Oniki Hizmet sahipleri toplu olarak Dedede dua aldıktan sonra ; Canlar niyaz edip hellik alırlar. Ve Cem dağılmadan önce Dede şu Gülbangı okur:

“Bismi Şah Allah Allah...!
Nevruz bayramınız kutlu ola
Yeni yılınız hayırlı uğurlu ola..!
Şah-ı Velayet İmam Ali Efendimizin doğum günü mübarek ola ..
Dilde dileklerimizi, gönülde muratlarımızı vere..
Hastalara şifa, dertlilere deva, borşlulara ede ihsan eyleye...
Dil bizden, nefes Pirimiz Hünkarımız Hacı Bektaş-ı Veli’den ola..
Gerçeğe Hü

Cemaat de sağ ellerini kalplerinin üstüne koyarak, hep bir ağızdan “Hüü ..!” derler ve Bayram son bulur.

Nevruziye
“Gelin ey nazenin canlar
Bugün Nevruz-u sultandır
Safalar sürsün ihvanl
Bugün Nevruz-u sultandır

Ali-yyül Mürteza Haydar
Cihanı garkı nur eyler
Bütün kurt kuş bunu söyler
Bugün Nevruz-u sultandır

Ali’nin doğduğu gündür
Bugün her günden üstündür
Hemen saki Kadeh döndür
Bugün Nevruz-u sultandır

Nice sırlar olup zahir
Ali’den oldu haf bahir
Şükreyle sef ey “fakir”
Bugün sultanı Nevruzdu”

Benim yüzümden iki tip insan helak olmuştur: Birinciler, beni sevme hususunda aşırı gidenler. İkinciler de, beni sevmeyip aleyhimde bulunanlar.”
Hz.Ali(RA)

Aarhus Aleviler Birliği

Başkanı

Satı Bal